Президент Шавкат Мирзиёев 2026 йилни коррупцияга қарши курашда «фавқулодда ҳолат» йили деб эълон қилиб, жиноят содир этган шахсларни на унвони, на эгаллаб турган лавозими жавобгарликдан қутқариб қололмаслигини ваъда қилган эди. Ушбу кампания доирасида турли даражадаги мансабдорларга нисбатан жиноят ишлари қўзғатилиб, айримлари ҳибсга олинди. Бироқ шов-шувли жиноят ишлари қонуннинг танлаб қўлланилиши муаммосини бартараф эта олмади: айрим амалдорлар узоқ муддатга озодликдан маҳрум этилса, бошқалари оғир айбловларга қарамай юқори лавозимларни эгаллаш имкониятини сақлаб қолмоқда. Яна бир тоифа мансабдорлар эса судланиб, жазо олганидан кейин ҳам давлат хизматига қайтиб, такроран жиноят содир этмоқда.
2027 йилда Ўзбекистонда БМТнинг Коррупцияга қарши конвенциясига аъзо давлатлар конференцияси бўлиб ўтади. Бироқ ушбу нуфузли халқаро анжуманга мезбонлик қиладиган Ўзбекистон коррупцияга қарши курашда ўз зиммасига олган халқаро мажбуриятларни амалда бажараётганини исботлаш учун ҳали кўп иш қилиши керак.
Равшан Ражабов: Қийноқлар учун судланган амалдор коррупцияга қарши кураш бўлими раҳбарига айланди
Дилфуза Ибодованинг яқинда эълон қилган мурожаати оғир жиноятлар учун судланган мансабдорларнинг жавобгарликка тортилишидаги танлаб ёндашув масаласини яна кун тартибига олиб чиқди. У президент ва Бош прокуратурага йўллаган мурожаатида акаси Илҳом Ибодовнинг ўлими билан боғлиқ қийноқлар иши бўйича судланган Равшан Ражабов қандай қилиб «Ҳудудгаз Пойтахт» давлат газ таъминоти корхонасининг коррупцияга қарши курашиш бўлимида раҳбарлик лавозимини эгаллаганига изоҳ сўради.
Бухоролик ака-ука Ибодовлар иши Ўзбекистонда хавфсизлик хизмати ходимларининг қийноқлар учун жиноий жавобгарликка тортилиши билан боғлиқ энг шов-шувли ишлардан бирига айланган. 2015 йил август ойида хавфсизлик хизмати ходимлари тадбиркорлик билан шуғулланган 44 ёшли Илҳом ва 48 ёшли Раҳим Ибодовни қўлга олган. Улар тадбиркорлик фаолияти билан боғлиқ иқтисодий жиноятларни содир этишда айбланган. Ҳибсга олинганидан бир ой ўтиб, Илҳом Ибодов қамоқда вафот этган.
Ўзбекистон ҳукумати БМТнинг Қийноқларга қарши қўмитасига тақдим этган расмий жавобида давлат органлари ходимлари маҳбуслар билан тил бириктириб, ака-ука Ибодовларни қаттиқ қийноққа солганини тан олган. Шунингдек, 2018 йил 22 июнда Ҳарбий суд ушбу иш бўйича ҳукм чиқарганини тасдиқлаган. «Озодлик» радиоси маълумотига кўра, қийноқ қўллашда иштирок этган бир неча мансабдор 14 йилдан 18 йилгача озодликдан маҳрум этилган.
Бухоро вилояти солиқ инспекцияси бошлиғининг собиқ ўринбосари Равшан Ражабов Жиноят кодексининг 235-моддаси (қийноққа солиш) ва 301-моддаси (ўлимга сабаб бўлган мансаб ваколатини суиистеъмол қилиш) бўйича айбдор деб топилиб, 16 йилга озодликдан маҳрум этилган. Суд ҳукмига кўра, Конституция куни муносабати билан парламент томонидан қабул қилинган амнистия Ражабовга ҳам қўлланилиб, унинг қамоқ жазоси тўртдан бир қисмга қисқартирилган.
Ҳукуматнинг коррупцияга қарши курашиш бўйича E-Anticor электрон платформасида Равшан Ражабов ҳозирда «Ҳудудгазтаъминот» давлат корхонасининг «Ҳудудгаз Пойтахт» филиалида Моддий ресурслардан самарали фойдаланиш ва коррупцияга қарши сиёсатни амалга ошириш бўлими бошлиғи сифатида кўрсатилган. Мазкур давлат компанияси табиий ва суюлтирилган газни тақсимлаш ҳамда истеъмолчиларга етказиб бериш билан шуғулланади.
Дилфуза Ибодова ўз мурожаатида оиласи йиллар давомида ушбу жиноятнинг тергов қилиниши учун курашиб келганини, энди эса суд томонидан айбдор деб топилган шахслар ўз жазосини амалда ўташини истаётганини билдирган. Ражабовнинг йирик давлат корхонасида коррупцияга қарши курашиш учун масъул раҳбарлик лавозимини эгаллаганидан хабар топгач, оила бу ҳолат юзасидан давлат идораларидан изоҳ сўрашга қарор қилган.
Ўзбекистонда коррупция ва давлат маблағларини ўзлаштириш учун судланган амалдорларнинг яна раҳбарлик лавозимларига қайтиши кам учрайдиган ҳолат эмас. Қуйида бундай ҳолатларнинг жамоатчиликка маълум бўлган айрим мисоллари келтирилади.
Улуғбек Султонов: Фермерлардан товламачилик йўли билан пул ундириш учун судланган амалдор туман қишлоқ хўжалиги бўлими бошлиғига айланди
2025 йил сентябрь ойида ОАВ хабар беришича, Андижон вилояти Бўстон тумани ҳокимининг икки нафар ўринбосари Жиноят кодексининг 210-моддаси бўйича бир гуруҳ бўлиб, олдиндан тил бириктирган ҳолда пора олишда гумон қилиниб, қўлга олинган.
Кейинроқ судда аниқланишича, ушбу икки мансабдор 2025 йилги туман «экспорт режаси»ни бажариш баҳонасида фермерлардан уларнинг хўжаликлари номидан ҳар гектар ер учун бир миллион сўмдан пул талаб қилган. Судланганлардан бири, туманда қишлоқ хўжалиги соҳасига масъул бўлган Улуғбек Султонов пул беришдан бош тортган фермерларни ерларидан маҳрум қилиш билан қўрқитган. У фермерлардан товламачилик йўли билан пул ундиргани учун олти йилга озодликдан маҳрум этилган. Султонов ҳукм устидан шикоят қилган бўлса-да, 2026 йил октябрь ойида Андижон вилояти судининг жиноят ишлари бўйича судлов ҳайъати ҳукмни ўзгаришсиз қолдирган.
Суд ҳукмидан маълум бўлишича, Султонов бунга қадар Андижон вилояти Асака тумани ҳокимининг қишлоқ ва сув хўжалиги масалалари бўйича ўринбосари лавозимида ишлаган. 2023 йил январь ойида у уч йилу бир ой муддатга озодликни чеклаш жазосига ҳукм қилиниб, икки йил давомида муайян лавозимларни эгаллаш ҳуқуқидан ҳам маҳрум этилган. 2024 йилда эса ҳар икки жазонинг ўталмаган қисмидан муддатидан илгари шартли равишда озод қилинган. У айнан қайси жиноят учун судлангани маълум эмас. Бироқ молиявий жавобгарлик билан боғлиқ лавозимларни эгаллаш ҳуқуқидан маҳрум этилгани унга қўйилган айблов давлат маблағларини ўзлаштириш ёки давлат мулкини талон-торож қилиш билан боғлиқ бўлган бўлиши мумкинлигини кўрсатади.
Аввал судланганига қарамай, 2025 йил январь ойида Қишлоқ хўжалиги вазирлиги Улуғбек Султоновнинг Бўстон тумани ҳокимининг қишлоқ ва сув хўжалиги масалалари бўйича ўринбосари ҳамда туман қишлоқ хўжалиги бўлими бошлиғи этиб тайинланганини эълон қилган.
Юсуф Турсунов: Давлат маблағларини ўзлаштиришда айбланиб судланган амалдор яна аввалги лавозимига тайинланди
ОАВ хабарларига кўра, 2021 йил 4 мартда Навоий шаҳар суди шаҳар ободонлаштириш бошқармаси бошлиғи Юсуф Турсуновни давлат маблағларини ўзлаштириш ва ҳужжатларни қалбакилаштиришда айбдор деб топган. Жиноят иши кўча чироқларини сунъий равишда оширилган нархларда харид қилиш билан боғлиқ бўлиб, давлатга етказилган зарар 1 миллиард 53 миллион сўмни (тахминан 85 минг доллар) ташкил этган. Суд Турсуновни уч йил ахлоқ тузатиш ишларига ҳукм қилиб, иш ҳақининг 10 фоизини давлат фойдасига ушлаб қолиш ҳамда бир ярим йил давомида раҳбарлик ва моддий жавобгарлик билан боғлиқ лавозимларни эгаллаш ҳуқуқидан маҳрум этиш жазосини тайинлаган. 2021 йил август ойида апелляция суди ахлоқ тузатиш ишлари муддатини икки йилу етти ойга қисқартирган.
Суд ҳукми қонуний кучга кирганига қарамай, Турсунов яна маълум вақт ободонлаштириш бошқармасига раҳбарлик қилишда давом этган. Унинг ишдан бўшатилгани ҳақида фақат 2021 йил октябрь ойида жамоатчиликка маълум бўлган. 2023 йил март ойида эса суд уни ахлоқ тузатиш жазосининг ўталмаган қисмидан муддатидан илгари шартли равишда озод қилган.
2023 йил 21 июнда Навоий шаҳрининг янги ҳокими Муратхон Эгамқулов Юсуф Турсуновни яна ўзи аввал раҳбарлик қилган бошқарма бошлиғи лавозимига тайинлаш тўғрисидаги қарорни тасдиқлаган. Бироқ орадан бир кун ўтиб, 22 июнда Турсунов расман ўз хоҳишига кўра лавозимидан озод этилган. Гарчи унинг ишдан кетишига ўз аризаси асос қилиб кўрсатилган бўлса-да, воқеалар ривожи ОАВдаги шов-шувлардан сўнг мутасаддилар ушбу тайинловни қайта кўриб чиққан бўлиши мумкинлигини кўрсатади.
Абдужаббор Эгамбердиев: Судланган собиқ ҳоким касаба уюшмалари раҳбарига айланди
Андижон туманининг собиқ ҳокими Абдужаббор Эгамбердиев 2023 йил февраль ойида ўзбошимчалик, мансабга совуққонлик билан қараш ва мансаб ваколатини суиистеъмол қилишда айбдор деб топилган. Суд унга икки йил ахлоқ тузатиш ишлари жазосини тайинлаб, икки йил давомида моддий жавобгарлик билан боғлиқ лавозимларни эгаллаш ҳуқуқидан маҳрум қилган. Бироқ 2024 йил январь ойида суд уни қўшимча жазонинг ўталмаган қисмидан муддатидан илгари озод этган. Орадан бир йил ҳам ўтмай, 2024 йил декабрь ойида Эгамбердиев Ўзбекистон касаба уюшмалари Федерациясининг Андижон вилояти кенгаши раиси этиб тайинланган. Гарчи касаба уюшмалари расман нодавлат ташкилотлар ҳисобланса-да, амалда улар давлат бошқаруви тизими билан чамбарчас боғлиқ.
Коррупция учун судланган шахсларнинг очиқ реестри
Жиноят содир этгани учун судланган мансабдорларнинг қайтадан давлат хизматига тайинланиши муаммоси давлат даражасида ҳам эътироф этилган.
2024 йилда парламентда коррупцияга қарши курашиш бўйича ҳисобот муҳокамаси чоғида депутат Умида Раҳмонова маълум қилишича, илгари коррупцияга оид жиноят содир этган ва 2023 йилда қайтадан давлат хизматига қабул қилинган 566 нафар шахс кейинчалик яна қонунбузарлик содир этган. Депутат бу ҳолатни коррупция учун судланган шахсларнинг очиқ реестри мавжуд эмаслиги билан изоҳлаган.
2026 йил июнь ойида «Коррупцияга қарши курашиш тўғрисида»ги қонунга электрон реестрни жорий этиш ва унга киритилган шахсларга нисбатан чекловлар белгилашни назарда тутувчи янги норма киритилди. Унга кўра, реестрга киритилган шахсларга давлат улуши 50 фоиздан ортиқ бўлган ташкилотларда, шунингдек, давлат таълим муассасаларида раҳбарлик лавозимларини эгаллаш тақиқланади.
Бироқ реестрни юритиш тартибини белгиловчи норматив ҳужжатлар қабул қилинганми, у амалда ишлаяптими ва фуқаролар ҳамда журналистлар ундаги маълумотлардан қандай фойдалана олиши ҳозирча номаълум.
Беҳзод Мусаев: Болаларнинг оммавий заҳарланишидан тортиб миграция соҳасидаги коррупция можаросигача
Ўзбекистон Вазирлар Маҳкамаси ҳузуридаги Миграция агентлигининг собиқ директори Беҳзод Мусаевнинг мансаб фаолияти алоҳида эътиборга молик. У 2010 йилдан аввал ҳам давлат бошқарувида юқори лавозимларни эгаллаб келган.
2018 йилда Мусаев Давлат солиқ қўмитаси раисининг биринчи ўринбосари лавозимига қайта тайинланган. ОАВ хабарларига кўра, ўша пайтда унинг исми Ички ишлар вазирлигининг қидирувдаги шахслар рўйхатида бўлган. Қидирув эълонида у давлат маблағларини ўзлаштириш, давлат манфаатларига зид битимлар тузиш, хорижий валютани яшириш, сохта тадбиркорлик, солиқ тўлашдан бўйин товлаш ва мансаб ваколатини суиистеъмол қилишда гумон қилингани кўрсатилган. Бу ҳақда ОАВда хабарлар тарқалганидан сўнг, Ички ишлар вазирлиги ҳеч қандай изоҳ бермасдан унинг қидирув эълонини олиб ташлаган.
2021 йил ноябрь ойида Мусаев соғлиқни сақлаш вазири этиб тайинланган. У вазирликка раҳбарлик қилган даврда «Док-1 Макс» йўталга қарши дори воситаси билан боғлиқ фожиа юз бериб, болалар оммавий заҳарланган ва уларнинг 68 нафари вафот этган. Мусаев ҳалок бўлган болаларнинг оилаларига ҳамдардлик билдирган, бироқ бу фожиа унинг мансаб фаолиятига тўсқинлик қилмаган. 2022 йил 30 декабрда у камбағалликни қисқартириш ва бандлик вазири, 2024 йил сентябрь ойида эса Миграция агентлиги директори этиб тайинланган.
2026 йил май ойида Миграция агентлиги Ўзбекистон фуқароларини Жанубий Кореяга ишга жойлаштириш билан боғлиқ йирик коррупция можароси марказида қолди. Бош прокуратура ҳузуридаги Иқтисодий жиноятларга қарши курашиш департаменти маълумотига кўра, ишга жойлашиш истагидаги фуқаролардан расмий тўловларга қўшимча равишда ноқонуний тарзда 7 минг доллардан 12 минг долларгача пул ундирилган. Терговчилар ҳисоб-китобига кўра, ушбу схема орқали йиғилган маблағнинг умумий миқдори 90 миллион долларга етган бўлиши мумкин.
Миграция агентлигининг Жанубий Кореядаги ваколатхонаси собиқ раҳбари Азизбек Тоштемиров Беҳзод Мусаевни ушбу коррупцион схемага алоқадорликда ҳамда қўл остидаги ходимлардан шахсий ишлари учун фойдаланишда очиқ айблаган. Тоштемировнинг сўзларига кўра, у агентлик директорига мунтазам равишда қимматбаҳо озиқ-овқат маҳсулотлари ва бошқа буюмларни юборишга мажбур бўлган. У Мусаевнинг коррупцияга алоқадорлиги ҳақидаги айбловларини тасдиқловчи барча ҳужжатлар қўлида эканини ва тергов бошланса, уларни тақдим этишга тайёрлигини билдирган. Бироқ бу айбловларни ошкор қилганидан сўнг Тоштемировнинг ўзи Ўзбекистон ҳуқуқни муҳофаза қилувчи органлари томонидан қидирувга берилган. Ҳозирда у Ўзбекистондан ташқарида яшириниб юрибди.
Мусаевга нисбатан бундай очиқ айбловлар билдирилганига қарамай, мавжуд маълумотларга кўра, унинг ўзига нисбатан тергов ўтказилмаган.
2026 йил сентябрь ойида «Корея иши» бўйича айбдор деб топилган Давлат хавфсизлик хизматининг тўрт нафар собиқ ходими 15 йилдан 16 йилгача озодликдан маҳрум этилган.
2026 йил сентябрь ойида Мусаев Миграция агентлиги директори лавозимидан озод этилган. Бироқ 9 октябрь куни Ўзбекистон ОАВ унинг хориждаги ватандошларни қўллаб-қувватлаш билан шуғулланувчи «Ватандошлар» жамоат фонди раиси этиб тайинлангани ҳақида хабар берди. Мазкур фонд давлат субсидиялари ҳамда давлат дастурлари доирасида ажратиладиган маблағлар ҳисобидан молиялаштирилади.
Бундай кетма-кет тайинловлар мансабдорларнинг сиёсий жавобгарлиги ва айрим амалдорларнинг турли можароларга қарамай ўз таъсирини сақлаб қолаётгани борасида жиддий саволларни юзага келтиради. Айниқса, оғир жиноятлар учун судланган шахсларнинг давлат хизматига қайтиб, яна мансаб ваколатларини суиистеъмол қилиши, коррупцияга оид айбловларга эса ҳануз ойдинлик киритилмаган бошқа амалдорларнинг юқори лавозимларга тайинланишда давом этиши жиддий ташвиш уйғотади.
Ўзбекистонда коррупцияга қарши кураш қанчалик ишончли экани фақат амалдорларнинг ҳибсга олиниши ёки судланиши билан эмас, балки кейинчалик давлат бошқарувидаги масъулиятли лавозимлар кимларга ишониб топширилиши билан ҳам белгиланади. Бундай ҳолатларни жамоатчиликка етказишда оммавий ахборот воситаларининг ўрни беқиёс. Танқидий чиқишлари учун блогерлар ва фаолларга нисбатан жиноий таъқиб ва суд ҳукмлари орқали босим ўтказиш ҳолатлари кўпайиб бораётган бир шароитда мансабдорларнинг коррупцион қилмишларини фош этаётган журналистлар ва фаолларнинг жасорати алоҳида эътирофга лойиқ.
